Źródło zdjęcie: www.wayward.co.uk

Koncepcja ogrodów społecznych

Koncepcje miasta – ogród wysunął Brytyjczyk Ebanzer Howard w 1898 roku, jedna z kluczowych osób, która przyczyniła się do rozwoju współczesnych miast. Dążył do ‘’zakładania nowych ośrodków miejskich, których organizacja umożliwiłaby funkcjonowanie  w harmonii z przyrodą, w społeczności zaangażowanej na rzecz wspólnego dobra, przy całkowitym przebudowaniu relacji społecznych i stosunków własności”.
Ta idea przyczyniła się jeszcze na początku XX wieku do powstania miast – ogrodów w Wielkiej Brytani (Letchworth,  Welwyn), w Niemczech (Hellera i Falkenberg), w USA (Redburn), w Polsce (Ząbki Młociny, Nowa Warszawa, Podkowa Leśna i Milanówek).
Diagram E. Howarda – Trzy Magnesy, przedstawia warunki zdrowej przestrzeni do zamieszania. Porównuje on, cechy miasta i wsi, czerpiąc z ich zalet, tworząc tym samym koncepcje miasta-wsi.

Do szczegółowej wizji koncepcji miasta-wsi i sposobu jego urządzenia, funkcjonowania, ewentualnych trudności ich tworzenia odsyłam do książki autorstwa E. Howarda Miasto-ogrodów jutra.
Idee miasta – ogrodów jest punktem wyjścia nad zmianami społecznymi, które pozwoliły mieszkańcom miast w kreowaniu zdrowej, estetycznej, integracyjnej przestrzeni miejskiej. Nawiązanie do idei miasta-ogrodów i ich obecnego znaczenia ma wpływ na zakładanie ogrodów społecznych w miastach.
Funkcje miasta – ogrodów i ogrodów społecznych są podobne a geneza ich powstania jest różna. Każde takie społeczno-ogrodnicze przedsięwzięcie ma swoją historię, walory i inny charakter.

Między innymi są ogrody:

  • które skupiają osoby z kręgu idei suwerenności żywnościowej, w celu wytwarzania i dystrybuowania warzyw i owoców, w trudzie wspólnej pracy ogrodniczej.
  • które angażują dzieci i młodzież w działania edukacyjne.
  • które, budują społeczności lokalne.
  • które funkcjonują przy jakimś obiekcie, tworząc wizualną otoczkę, wpisując się w edukację, odpoczynek.

O to seria przykładów ogrodów społecznych :

1. Istnieją inicjatywy mieszkańców, którzy pragną żyć w przyjaznym, urokliwym miejscu. Tak na przykład powstał ruch IncerdibleeDible  zapoczątkowany przez mieszkańców Todmorden w Wielkiej Brytanii.
To społeczność przejęła kontrole nad otoczeniem. Liderki ruchu zorganizowały spotkanie dla mieszkańców, którzy chętnie zaangażowali się w zmienianie przestrzeni miejskie. W ciągu 4 lat udało im się zmienić krajobraz miejski z szarego i nieprzyjemnego na uroczo zielony, bogaty w warzywa, owoce i zioła powszechnie dostępne. Zrobili to nie czekając na zastrzyk gotówki, czy też sprzyjające okoliczności. Po prostu zaczęli, udowadniając tym samym, że „niemożliwe” staje się „możliwe” – wystarczył zapał do pracy, wiara w realizację pomysłu i realne działania. Ruch na tyle się rozrósł, ze zaczęto m.in. edukować młodych, jak produkować zdrową żywność.

Źródło: http://www.ecotippingpoints.org/

2. Mieszkańcy Detroit poszli o krok dalej – mają wizje niezależnego miasta, gdzie warzywa i owoce pochodzą z własnych upraw jego mieszkańców. Sami produkują i dystrybuują żywność. Na terenie miasta jest około 1500 ekofarm i pracuje w nich około 20 000 ochotników. Widzą oni przyszłości w ekorolnictwie i żywności wytwarzanej, nie tylko na wsi ale i w mieście.
Farmy miejskie, ekofarmy postrzegane są dzisiaj jako przedsięwzięcia wpisujące się w strategie ekorozwoju miast, dzięki wykorzystaniu nieużytków, przyśpieszeniu recyklingu organicznych odpadów, poprawie gospodarowania wodą oraz wpływania na klimat a także działaniu na rzecz przyrodniczej rywalizacji miast.
Tego rodzaju przedsięwzięcia zakładane są przeważnie na gruntach należących do miasta. Środki na realizacje tego typu projektów pochodzą z wkładu własnego użytkowników, konkursów, grantów, od sponsorów lub dofinansowań z budżetu miasta. Często założycielami ogrodów społecznych są grupy nieformalne lub organizacje pozarządowe.

Źródło: http://detroitagriculture.net/

3. Jeden z pierwszych ogrodów społecznych został założony przez jedną z mieszkanek oraz ruch partyzancki Green Guerillas w Nowym Jorku. Rozpoczęli od sadzenia nasion kwiatów w donicach i umieszczaniu ich  na ruchliwych ulicach miasta.
Aktualnie ogród Liz Christy Community Garden jest podzielony na poszczególne obszary, zaprojektowany i pielęgnowany przez członków ogrodu. W ogrodzie znajdują się  siedlisko dzikich kwiatów, drewniane meble, gaj brzóz i drzew owocowych, ogrody warzywne, zioła, jagody etc.

Źródło: https://tclf.org/pioneer/liz-christy

Ogrodnictwo społeczne jest narzędziem do odzyskiwania terenów miejskich i zachęcania ludzi do wspólnej pracy nad rozwiązywaniem problemów. Obecnie ponad 600 ogrodów społecznościowych stanowi przykład umiejętności, kreatywności i determinacji mieszkańców społeczności w Nowym Jorku. Uprawiają żywność dla swoich rodzin i sąsiadów. Łączą dzieci z miasta z ziemią. Dają seniorom fajne zielone przestrzenie do spędzenia letnich dni. Inne przykłady: Riverpark Farm w Nowym Jorku.

4. Ciekawym przykładem jest Berlin, sposób budowania blokowisk przeszedł przemianę, a kluczowego znaczenia nabrała partycypacja społeczna (mieszkańcy, urzędnicy, przedstawiciele organizacji) na etapie projektowania budynków i przestrzeni. W latach 90. została uruchomiona ogromna dzielnica Marzahn – Hellersdof we wschodnim Berlinie przed wyburzeniem. Na 21 hektarach rozciąga się park Ogrody Świata urządzono w nim m.in. ogród japoński, marokański i włoski, a także największe w Europie założenie w stylu chińskim. W 10 ogrodach tematycznych tradycja spotyka się współczesną sztuką a lokalność z międzynarodowa atmosferą. Istny ”dialog kultur”.

Źródło: https://jeznach.eu/

5. Warty przytoczenia jest przykład nowocześnie budowanych osiedli blokowych o nazwie Linked Hybryd.

Źródło: https://www.archdaily.com/

“To nowoczesny konglomerat mieszkaniowy, jeden z najbardziej ekologicznych na świecie”. Składa się z ośmiu bloków, z których każdy połączony jest z sąsiednimi zadaszoną kolorową kładką. W tym blokowisku mieszka około 2,5 tys. osób. W przestrzeni pomiędzy blokami zaprojektowano ogród pełen ścieżek i sztucznych pagórków, znajduje się kino, przedszkole, hotel, przestrzeń komercyjna etc. Linked Hybrid to miasto w mieście. Ta samowystarczalność od reszty miasta przejawia się w wytwarzaniu energii we własnym zakresie na potrzeby mieszkańców. Linked Hybrid zasilane jest energią elektryczną, pozyskiwaną ze specjalnie wykopanych studni geotermalnych. Istotne, że Linked Hybrid jest w dużej mierze dostępny dla wszystkich – nie jest to strzeżone „osiedle zamknięte”. Architekci osiedla wydzielili trzy strefy: publiczną, dostępną tylko dla mieszkańców oraz prywatną. Ten podział widać na przykładzie osiedlowych ogrodów. Inne przykłady samowystarczalnych zespołów nowoczesnej miejskiej zabudowy to : Caofeidian w Chinach, Logroño w Hiszpanii, Forwarding Dallas w Teksasie, PS1 Contemporary Art Exhibition Center w dzielnicy Queens w Nowym Jorku.

6. Interesującym projektem ekologiczno-edukacyjnym, ukazującym korzyści z prowadzenia farm miejskich dla mieszkańców dużych aglomeracji jest permakulturalny Edible Park w Hadze, zaprojektowany przez Nilsa Normanna. Pośrodku tego publicznego warzywnika postawiono pawilon z ogrodem na dachu, który jest miejscem odpoczynku i jednocześnie pełni rolę punktu informacyjnego dla zwiedzających. W otoczeniu parku znajdują się rozmaite urządzenia pokazowe wykorzystywane w pracy ekologicznego rolnika, takie jak toaleta spełniająca jednocześnie funkcję kompostownika, wiklinowy filtr do oczyszczania wody czy przy ogrodowa hodowla dżdżownic.

Źródło: https://www.stroom.nl/

7. Miejskie herbarium Urban Physics Garden w Londynie. Znajdują się w różne gatunki ziół, leczniczych roślin, które urozmaicają miejską bioróżnorodność. Pierwszy tego typu ogród powstał w 1673 roku. Publiczny ogród żywej medycyny pokazuje medyczny potencjał żywności. Inicjatywa łączy projektantów, artystów, ogrodników miejskich z praktykami medycyny, dietetykami i zielarzami medycznymi.

Źródło: http://www.oliverbishopyoung.co.uk/

8. Rodzimą inicjatywą, godną wspomnienia jest Festiwal Otwarte Ogrody, w czasie którego mieszkańcy podwarszawskich miejscowości : Podkowa Leśna, Brwinów, Malinówka, Konstancin-Jeziorna, Zalesie Dolne etc. szerzą idee działania na rzecz dziedzictwa kulturalnego i naturalnego oraz zrównoważonego rozwoju miast-ogrodów. Festiwal organizowany jest od 2005 roku. Podczas festiwalu władze lokalne, osoby prywatne, organizacje pozarządowe organizują oddolnie kilkadziesiąt kameralnych, otwartych wydarzeń np. koncerty, recitale, wycieczki, pikniki, spektakle, warsztaty etc. Można odwiedzić zamknięte na co dzień zabytkowe przestrzenie, odkryć urodę i niezwykłą historię nieznanych dotąd miejsc. Otwarte Ogrody promują lokalne dziedzictwo kulturowe i integrują lokalną społeczność. Prezentowane są praktyczne działania społeczności lokalnych z ekologii, rewitalizacji miast i terenów zielonych, zdrowego żywienia.

Źródło: https://warszawa.dlastudenta.pl/

9. W Warszawie jest około 25 ogrodów społecznościowych, sąsiedzkich. Na mapie ogrodów  znajduje charakterystyka poszczególnych ogrodów. Jednym z pierwszych ogrodów w Warszawie to Wspólny Ogród obok Służewskiego Domu Kultury. Ogród Motyka i Słońce znajduje się w centrum Warszawy, na osiedlu fińskich domków na Jazdowie. Motyka jest ogrodem warzywno-ziołowym, edukacyjnym. Prowadzony jest od 5 lat. Inicjatywa aktywistów z grupy Precel czyli Praskiego Centrum Rewitalizacji Społecznej, którzy na warszawskiej Pradze, nieopodal opuszczonego XIX-wiecznego Pałacyku Konopackiego, którzy stworzyli ogród pod społeczną uprawę warzyw.

Źródło: http://bujnawarszawa.pl/motyka-i-slonce/

Autorka: mw / www.owocni.org